پنج شنبه , ۲۹ مهر ۱۴۰۰
خانه / مزرعه / بز و گوسفند / وضعیت بدنی (Body Condition)

وضعیت بدنی (Body Condition)

وضعیت بدنی (Body Condition) یک دام نشان دهنده ذخایرچربی و عضله جهت نگهداری، آبستنی و تولید می باشد. امتیاز وضعیت بدنی (Body Condition Score; BCS) ابزارمدیریتی مهمی به منظور ایجاد شرایط بهینه تولید و برنامه های تغذیه ای است. شاخص وضعیت بدنی مناسب با توجه به مرحله تولیدی دام متفاوت می باشد به طور مثال، شاخص وضعیت بدنی نسبتا پایین در گروهی ازبزها که در پیک تولید هستند قابل قبول می باشد، اما در بزهایی که در اواسط یا اواخر دوره شیردهی و همچنین اواخر دوره ی آبستنی هستند نگران کننده می باشد. بررسی منظم وضعیت بدنی گله به مدیر مزرعه در ارزیابی نتایج حاصل از برنامه های مدیرتی و تغذیه ای کمک می کند و به او این امکان را می دهد تا قبل از اینکه تولید و سلامت دام تحت تأثیر قرار بگیرد اصلاحات لازم را به عمل آورد.

بررسی ۱۰ عامل تأثیر گذار بر وضعیت بدنی

۱- تغذیه

بزهای شیری سانن و آلپاین به مدت ۳۰۰ روز به طورمیانگین روزانه به میزان ۵ درصد از وزن بدنشان شیر تولید می کنند. علاوه بر این، این بزها قادر به تولید ۱ تا ۴ بزغاله در سال هستند. با توجه به این سطح از تولید، این بزها نیازمند به سطح مطلوبی از تغذیه هستند. بزهای شیرده پرتولید درصورتی که سطح تغذیه ناکافی باشد معمولا تولیدشان را کاهش نمی دهند اما BCS آنها کاهش می یابد، به عبارت دیگر بزهای پرتولید به منظور حفظ سطح تولید شیر از ذخایر بدنی خود استفاده می کنند.

۲- میزان تولید شیر

پرتولیدترین بزهای شیری در آمریکا قادربه تولید بالای ۲۰۰۰ لیتر شیر در ۳۰۵ روز هستند. واضح است که بزهای با تولید شیر بالاتر، نیاز به میزان بیشتری خوراک دارند تا علاوه بر حفظ تولید شیر از وضعیت بدنی مناسبی برخوردار باشند. بالعکس، بالابردن سطح تغذیه بدون توجه به سطح تولید شیر نیز باعث افزایش BCS و چاق شدن دام می شود.

۳- مرحله شیردهی

بزها معمولا در پیک تولید پایین ترین BCS را دارند. در طول یک دوره ی شیردهی، BCS رابطه ی عکس با میزان تولید شیر دارد. بلافاصله بعد از زایمان و در پیک تولید BCS بز کاهش می یابد و در ادامه در اواسط و اواخر دوران شیردهی BCS افزایش می یابد و ذخایر بدنی بز مجددا پر می شود.

رابطه تولید شیر و وضعیت بدنی در طول دوره شیردهی بزها
رابطه تولید شیر و وضعیت بدنی در طول دوره شیردهی بزها

۴- آبستنی

بزهای سانن و آلپاین تولید مثل فصلی دارند و فصل تولید مثلی از اواخر تابستان تا اواخر پاییز ادامه می یابد و زایمان در بهار اتفاق می افتد. با توجه به دوره ی آبستنی ۱۵۰ روزه، بزهای شیری باید در روز ۲۱۵ شیردهی جفتگیری کنند. در این زمان چون دام پیک تولید را پشت سر گذاشته است باید از شرایط بدنی مناسب جهت جفت گیری برخوردار باشد. بعد از جفت گیری بزهای شیری باید به اندازه ای تغذیه شوند که علاوه بر حفظ BCS، نیاز آبستنی و نیاز مربوط به ماه های آخر شیردهی تأمین شود. بز نباید در دوران خشکی BCS از دست بدهد و باید سعی شود که با BCS مناسب خشک شود و این BCS تا زایمان حفظ شود.

۵- سن

با افزایش سن در بزهای شیری به طورطبیعی توده ی عضلانی بدن تحلیل می رود و حفظ BCS مشکل تر می شود. در بزهای مسن اگر چه بافت عضلانی کاهش یافته است اما باتوجه به پوشش چربی بدن می توان وضعیت بدنی را ارزیابی کرد.

۶- سلامتی دام

تمامی عوامل موثر بر سلامتی دام در تعیین BCS تأثیرگذار هستند. از جمله این عوامل می توان بیماری های ویروسی و باکتریایی، انگل ها، ازدست دادن دندان با افزایش سن و بسیاری عوامل دیگراشاره کرد. با اجرای برنامه ی مناسب بهداشتی می توان بسیاری از این عوامل را بر طرف کرد.

۷- برنامه های مدیریتی و تغذیه ای

برنامه های تغذیه ای عامل بسیار مهم و تأثیر گذاری بر تنظیم وضعیت بدنی در گله ی بزهای شیری می باشد. گروه بندی بزها با توجه به معیارهای مختلفی ازجمله سن، مرحله ی شیردهی، تولید، تعداد سلول های بدنی و یا مشکلات پستانی انجام می شود. به منظور بهبود وضعیت بدنی، بزهای با BCS پایین را می توان در گروهی مجزا قرار داد و خوراک به میزان کافی دراختیارشان قرار داد. بالعکس، بزهای با وضعیت بدنی بالا را می توان درگروهی قرار داد که دسترسی آن ها به خوراک محدود و یا میزان کالری خوراک مصرفی پایین تر باشد.

۸- فعالیت تولید مثلی

بزهای نر نیز در دوره های مختلف وضعیت بدنی متفاوتی دارند. پایین ترین BCS در بزهای نر در فصل تولید مثلی می باشد. با شروع فصل تولید مثلی بزهای نرفعالیت بیشتری دارند و کمتر خوراک مصرف می کنند. حتی اگر بزهای نر جهت جفت گیری وارد گله ی بزهای ماده نشوند باز هم به علت افزایش رفتارهای تهاجمی و جنگیدن با سایر بزهای نر، کمتر خوراک مصرف می کنند و افت BCS خواهند داشت. توجه به وضعیت بدنی بزهای نر به منظور حداکثر باروری گله ازاهمیت فراوانی برخوردار است. بزهای نر در شروع فصل تولید مثلی باید از ذخایر بدنی مناسبی برخوردار باشند تا افت BCS دراثر بالارفتن فعالیت تأثیری بر قدرت تولید مثلی آن ها نداشته باشد. علاوه بر این در فصل های غیرتولید مثلی تغذیه ی بزهای نر بالغ باید در حد نگهداری باشد تا از چاقی بیش از حد جلوگیری شود.

۹- سن دام در اولین دوره ی شیردهی

سن دام در اولین دوره ی شیردهی تأثیر زیادی بر وضعیت بدنی و سیستم تغذیه ای دارد. بزهایی که در سن ۱۲ تا ۱۳ ماهگی زایمان می کنند، در دوران آبستنی باید سرعت رشد بیشتری داشته باشند (به منظور رسیدن به وزن مناسب در زمان زایمان، ۵۵ کیلوگرم در بزهای سانن و آلپاین). این بزها اگر تولید مناسبی داشته باشند در دوران شیردهی افت BCS بیشتری خواهند داشت و تقریبا غیر ممکن است که توانایی مصرف خوراک بیش از نیاز شیردهی داشته باشند و معمولا ۲ تا ۳ ماه بعد از زایمان افت وزن ادامه پیدا می کند. اما در مورد بزهایی که در زمان زایمان اول ۱۸ تا ۲۴ ماه سن دارند افت BCS به مراتب کمتر مشاهده می شود و سیستم تغذیه ای این بزها باید به گونه ای باشد که از چاقی بیش از حد در دوران قبل از زایمان جلوگیری شود.

۱۰- رفتار شناسی

درگله ی بزهای شیرده سلسله مراتب اجتماعی وجود دارد و بزهای ترسو و مغلوب دسترسی کمتری به خوراک خواهند داشت و با افت BCS مواجه می شوند. لازم به ذکر است که هنگام معرفی حیوانات جدید به گله، یک نظم اجتماعی جدید ایجادخواهد شد. به طور معمول، حیواناتی که به تازگی معرفی شده اند در مراتب پایین تری قرار خواهند گرفت. بهتر است که حیوانات جدید به صورت گروهی به گله معرفی شوند تا به تنهایی. به منظور کاهش اثرات سلسله مراتب اجتماعی در گله، باید خوراک و فضای آخور به میزان کافی وجود داشته باشد. زمانی که خوراک و یا فضای آخور محدود باشد بزهای غالب و با درجه ی اجتماعی بالاتر دسترسی به خوراک بیشتری خواهند داشت و با افزایش BCS مواجه خواهیم شد و بالعکس بزهای ترسو و در مراتب اجتماعی پایین تر افت BCS را خواهیم داشت.

نواحی از بدن دام که جهت بررسی وضعیت بدنی باید از نظر میزان عضله و چربی مورد توجه قرارگیرند (بررسی چشمی همزمان با لمس ناحیه ی مربوطه)

ناحیه ۱ (نمای جانبی; شامل گردن، شانه، سینه و دنده ها)؛ نواحی مربوطه با رنگ قرمز در تصاویر مشخص شده

به نواحی مشخص شده با رنگ قرمز توجه کنید

به نواحی مشخص شده با رنگ قرمز توجه کنید

ناحیه ۲ (نمای بالا، کمر و کپل)؛ نواحی مربوطه با رنگ قرمز در تصاویر مشخص شده

به نواحی مشخص شده با رنگ قرمز توجه کنید
به نواحی مشخص شده با رنگ قرمز توجه کنید

ناحیه ۳ (دم) بیشتر در دام های لاغر (BCS کمتر از ۲) و دام های چاق (BCS بالای ۴) مورد استفاده است. ناحیه مربوطه با رنگ قرمز در تصویر مشخص شده

به نواحی مشخص شده با رنگ قرمز توجه کنید

امتیاز دهی وضعیت بدنی

در سیستم امتیاز دهی وضعیت بدنی، بزهای شیری امتیازی از شماره ۱ تا ۵ می گیرند که امتیاز وضعیت بدنی (BCS) 1 برای بزهای خیلی لاغر و امتیاز ۵ برای بزهای خیلی چاق در نظر گرفته می شود.

بررسی نواحی مختلف بدن دام با توجه به امتیاز وضعیت بدنی (BCS)

خیلی لاغر (BCS=1)

ناحیه ۱: گردن دام بسیار باریک است و در امتداد گردن تا سینه هیچ گونه چربی و عضله ای وجود ندارد و استخوان به وضوح مشاهده و احساسمی شود. در محل اتصال گردن به شانه هیچ عضله ای وجود ندارد و استخوان کتف کاملا مشاهده می شود. تمامی دنده ها به وضوح نمایان هستند و انگشت به راحتی بین دنده ها فرو می رود.چربی خیلی کمی روی استخوان جناغ (استرنم) وجود دارد که به راحتی مابین انگشت شست واشاره قابل لمس و حرکت دادن است(در تصویر مشخص شده).

ناحیه ۲: استخوان پین و هیپ بسیار برجسته هستند و به علت نبود چربی و عضله، زواید عرضی و عمودی مهره های کمری کاملا مشخص و قابل لمس است.

ناحیه ۳: هیچ گونه عضله ای در اطراف استخوان دم وجود ندارد و در زیر پوست در ناحیه پایه دم هیچ گونه چربی احساس نمی شود.

خیلی لاغر (BCS=1)
خیلی لاغر (BCS=1)
خیلی لاغر (BCS=1)
خیلی لاغر (BCS=1)
خیلی لاغر (BCS=1)
خیلی لاغر (BCS=1)
خیلی لاغر (BCS=1)

لاغر (BCS=2)

ناحیه ۱: گردن باریک و در امتداد گردن تا سینه لایه ی نازکی از عضله و چربی وجود دارد. در محل اتصال گردن به شانه میزان کمی عضله و چربی وجود دارد. برخی از دنده ها هنوز نمایان می باشند و با لایه ی نازکی از چربی زیر پوستی پوشیده شده اند.

ناحیه ۲: استخوان پین و هیپ نمایان است. به علت نبود چربی زیر پوستی، لایه ی نازک عضله در ناحیه ی کپل به راحتی قابل لمس است. اگرچه لایه نازکی از عضله بین پوست و زواید عمودی مهره های کمری احساس می شود اما هنوز زواید عمودی مهره های کمری با انگشت شست و اشاره به راحتی قابل لمس است. تقریبا یک سوم تا یک دوم زواید عرضی مهره های ناحیه ی کمر با دست قابل تشخیص است. چربی بیشتری روی استخوان جناغ وجود دارد اما باز هم به راحتی مابین انگشت شست و اشاره قابل لمس و حرکت دادن است.

ناحیه ۳: میزان کمی عضله و چربی در اطراف استخوان دم احساس می شود.

لاغر (BCS=2)
لاغر (BCS=2)
لاغر (BCS=2)
لاغر (BCS=2)
لاغر (BCS=2)

متوسط یا متناسب (BCS=3)

ناحیه ۱: گردن تقریبا باریک و با شیب ملایمی به شانه و سینه متصل شده است. دنده ها به سختی دیده می شوند و لایه ای از چربی روی دندهها را پوشانده است. با فشار انگشت ناحیه ی بین دنده ها قابل احساس می باشد.

ناحیه ۲: استخوان پین و هیپ نمایان است اما به دلیل وجود چربی زیر پوستی، کپل به وضوح مشخص نیست. به علت وجود لایه ی ضخیم تری از چربی و عضله در ناحیه ی مهره های کمری، زواید عمودی مهره ها در این ناحیه را به راحتی نمی توان مابین انگشت شست و اشاره لمس کرد. با حرکت انگشت و یا کف دست روی مهره های ناحیه ی کمری حفره های کوچکی مابین زواید عمودی احساس می شود. کمتر از یک چهارم زواید عرضی مهره های ناحیه ی کمر با دست قابل تشخیص است. چربی بیشتر و ضخیم تری روی استخوان جناغ وجود دارد، هنوز هم مابین انگشت شست و اشاره قابل لمس می باشد اما حرکت بسیار کمی دارد.

ناحیه ۳: در این وضعیت بدنی کاربرد ندارد.

متوسط یا متناسب (BCS=3)
متوسط یا متناسب (BCS=3)
متوسط یا متناسب (BCS=3)
متوسط یا متناسب (BCS=3)
متوسط یا متناسب (BCS=3)

چاق (BCS=4)

ناحیه ۱: محل اتصال گردن به شانه و سینه به علت وجود چربی و عضله کاملا هموار است. دنده ها به علت تجمع چربی و عضله قابل مشاهده نیستند، اما قابل لمس می باشند.

ناحیه ۲: به علت افزایش چربی زیرپوستی استخوان هیپو پین گرد و صاف شده اند. ناحیه کپل به علت تجمع عضله و چربی صاف و هموار شده است.زواید عمودی مهره های کمری را نمی توان مابین انگشت شست و اشاره لمس کرد. حفره های مابین زواید عمودی مهره های کمری با چربی و عضله پر شده است و کمر دام صاف و همواراست. زواید عرضی مهره های کمری قابل تشخیص نیستند. لایه ی ضخیمی از چربی روی استخوان جناغ وجود دارد، و به سختی مابین انگشت شست و اشاره قابل لمس می باشد.

ناحیه ۳: در این وضعیت بدنی کاربرد ندارد.

چاق (BCS=4)
چاق (BCS=4)
چاق (BCS=4)
چاق (BCS=4)
چاق (BCS=4)
چاق (BCS=4)

خیلی چاق (BCS=5)

ناحیه ۱: به علت انباشته شدن چربی و عضله در ناحیه اتصال گردن به سینه و شانه، گردن کوتاه تر به نظر می رسد. دنده ها با پوشش ضخیمی از چربی و عضله پوشیده شده اند و قابل مشاهده نیستند.

ناحیه ۲: استخوان هیپ، استخوان پین و ناحیه ی کپل به علت تجمع چربی و عضله کاملا صاف و هموار شده اند و غیر قابل مشاهده هستند. به علت انباشت چربی و عضله، کمر دام کاملا صاف و هموار شده و زواید عرضی و عمودی مهره های کمری قابل تشخیص و لمس نیستند. استخوان جناغ به طور کامل با لایه ضخیمی از چربی پوشانده شده است، و مابین انگشت شست و اشاره غیرقابل لمس می باشد.

ناحیه ۳: لایه ای از چربی و عضله، زیرپوست در ناحیه پایه دم قابل لمس می باشد.

خیلی چاق (BCS=5)
خیلی چاق (BCS=5)
خیلی چاق (BCS=5)
خیلی چاق (BCS=5)
خیلی چاق (BCS=5)

فیلم بالا آموزش نحوه بررسی وضعیت بدنی برای بزها را با توجه به مطالب ارائه شده به شما نمایش می دهد.

منبع:

آقای دکتر علی امامی


درباره‌ی admin

همچنین ببینید

قسمت سوم: رژیم غذایی فنچ گلدین

امروزه ، تنوع دانه های موجود در بازار انتخاب مخلوطی از دانه های مناسب برای …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *